IV Jornadas Internacionais Poesia e Performance: Desautoritarismos e Indisciplinaridades (Porto, 22-24 de abril de 2026)
Entre os próximos dias 22 e 24 de abril terá lugar no Porto a quarta edição das Jornadas Poesia e Performance: Desautoritarismos e Indisciplinaridades, no âmbito das atividades do Instituto de Literatura Comparada Margarida Losa, em parceria com o CODA – Centre for Digital Culture and Innovation (FLUP) e a Casa Comum – Reitoria da Universidade do Porto, com o apoio, entre outras entidades, da Cátedra Internacional José Saramago da Universidade de Vigo.
Estes encontros, que exploram as relações entre poesia e performance nas suas dimensões críticas, estéticas e políticas, viram o foco nesta nova convocatória para "a poesia enquanto campo de desautoritarismo estético, indisciplina formal e provocação política".
À semelhança de edições anteriores, que homenagearam figuras cuja obra ocupa um lugar singular no cruzamento entre poesia e performance em Portugal (Fernando Aguiar 2022; Gabriel Rui Silva 2024; António Barros 2025), nesta ocasião prestar-se-á homenagem a Alberto Pimenta.
O evento contará com três conferências plenárias: «from heart beats to art bits: 2 theses on the poetics and politics of rhythm in experimentalism followed by a proposal to rage against the machine» (Nuno Miguel Neves - Univ. Belgrado, 22 abril às 10h30); «SPELL» (J. R. Carpenter - University of Leeds, 23 abril às 14h30); e «Alberto Pimenta: conexões brasileiras» (Gustavo Silveira Ribeiro (UFMG, 24 de abril às 14h30).
Além disso, do completíssimo e intenso programa, o qual podem conferir no anexo, destacamos duas performances muito interessantes sobre José Saramago.
Por um lado, salientamos a performance Brancura, a ser realizada por Silvia Penas (de Cintadhesiva) e Branca Trigo (Bifega, UVigo), no dia 23 de abril pelas 22h30 no espaço da Casa Comum (Reitoria da Universidade do Porto), com o apoio da CJS-UVigo.
Neste trabalho, inspirado no branco cegador de Ensaio sobre a Cegueira e no branco do voto nulo no Ensaio sobre a Lucidez, junto com aspetos de O Homem Duplicado "como modelo da escisión identitaria e binaria que a brancura impón", aborda criticamente o conceito de "brancura" e a sua relação com o poder político e histórico. Trata-se de uma "unha intervención perfopoética que utiliza o binomio brancura/branquitude para desmantelar a súa aparente neutralidade e explorar o seu peso político e histórico".
Segundo nos explicam as performers no seguinte fragmento do resumo anexo: "A performance articúlase coa noción de dispositivo (Agamben), que captura e xestiona a vida. A brancura aquí é o lugar onde o dispositivo opera con maior eficacia, utilizándose para ocultar a súa propia condición política. Ao intervir no lugar da brancura, as artistas propoñen unha interrupción. Trátase dunha política da arte (Rancière) que, ao facer visible o suxeito branco como suxeito político e non universal, redefine a distribución do sensible". Deste jeito, ao refletir a sua própria condição, a peça convida a passar da brancura cegadora à bracura lúcida, aquela que permite ver as sombras que historicamente foi autorizada a ocultar.
Por outro lado, merece também especial ênfase da nossa parte a performance Cartografias do Exílio, Vol. I: Alberto Pimenta é/e Saramago | 24º dever: a vida criada é a vida política, a cargo de Joana Videira (Bifega, CJS-UVigo, NOVA FCSH), Gabriela Marramaque (FBAUL) e Filipa Cardoso (Artista independente), que terá lugar também na Casa Comum da UP na sexta, 24 de abril, às 12h00. Temos o privilégio de anunciar que esta performance virá proximamente a Vigo no âmbito das atividades desta cátedra.
Participam também na sessão 4.2 "Fronteira, Migração e Política do Sensível" (9h30-11h10), com moderação de Burghard Baltrusch (diretor da CJS-UVigo), a investigadora integrada nesta cátedra e autora de uma tese de doutoramento sobre José Saramago, Vanda Maria Gouveia Fernandes, que apresentará a comunicação «A poesia “religiosa” de José Saramago: irreverência, marginalidade e utopia». Na mesma sessão, a doutoranda Ana Belén Gutiérrez Puente, do grupo de investigação BiFeGa (a que a CJS está vinculada), intervirá com o trabalho «A Poesía Periférica de Sergio Vaz».
Mais três investigadores da CJS-UVigo marcarão presença nestas jornadas. Mafalda Pereira será a moderadora da Sessão 6: Identidade, género e comunidade (24 de abril, 15h40). Joana Meirim (NOVA FCSH / IELT) participa na mesa-redonda "Apimentados do mundo, uni-vos!" (24 de abril, 10h00-11h00) e, a seguir, modera o painel temático "Poesia e Performance em Alberto Pimenta" (24 de abril, 11h00-12h00). Por sua vez, Hugo Milhanas Machado fará a comunicação «Excursos menores: língua coxa e performance vocal em De nada (Alberto Pimenta, 2012)», inserido no painel temático referido anteriormente.
Podem encontrar mais informações em https://ilcml.com/jornadas-poesia-e-performance-iv/.
Atualização (29/07): Podem aceder aos registos fotográficos e audiovisuais do encontro realizados pelo ILCML neste álbum fotográfico sobre na plataforma Flickr e também neste vídeo disponível no canal de Youtube da organização (créditos: ICML/U.Porto):




